Yaptırımlar kıskacında Afganistan: Taliban idaresinde 1 yıl geçti

Afganistan’da Taliban hükümeti birinci yılını doldurdu. Geçen yıl 15 Ağustos’ta başşehir Kabil’de idaresi ele geçiren Taliban güçleri, dışarıda diplomatik tecridle, içeride de ekonomik krizin yol açtığı insani dram ve terör olaylarıyla boğuşuyor. İktidara geldiği birinci andan itibaren idaresinin milletlerarası alanda tanınmasını talep eden Taliban’ın gayretleri sonuçsuz kaldı. Bugüne kadar Afganistan’ın yeni hükümetini hiçbir ülke tanımadı. Asayişin kıymetli ölçüde güzelleştiği ve hata oranlarının düştüğü ülke, kısa müddette iktisadi ve insani krizin girdabına kapıldı. Taliban yönetimi bu süreçte insan hakları ihlalleri ile sıhhat, eğitim, iktisat ve ziraat üzere pek çok alanda kıymetli problemlerle karşı karşıya kaldı. Milletlerarası finans kuruluşlarının fonlara erişimi kestiği ülkede yoksulluk ve işsizlik süratle arttı. Tıpkı vakitte art geriye yaşanan terör taarruzları, Taliban yönetiminin başa çıkması gereken bir diğer sorun oldu. Son 1 yılda ülke genelinde birden fazla DEAŞ tarafından 100’den fazla bombalı ve silahlı hücum düzenlendi.

DİPLOMATİK TECRİD

Taliban yetkilileri, birinci günden itibaren, Afganistan topraklarının hiçbir ülke için tehdit oluşturmasına müsaade vermeyeceklerini ve tüm ülkelerle uygun diplomatik ilgiler geliştirmek istediklerini sık sık vurguladı. Ayrıyeten evvelki hükümetin tüm çalışanları için genel af ilan edildiği ve başta bayanlar olmak üzere tüm çalışanların misyonlarına devam edebileceği belirtildi. İlan ettiği süreksiz hükümetin, Batılı ülkelerin talep ettiği biçimde, Afganistan’daki tüm kesitleri kapsadığını savunan Taliban, heyetler gönderdiği Norveç, İsviçre, Türkiye, Çin, Katar, Rusya, Pakistan ve Özbekistan üzere birçok ülkede diplomatik temaslarda bulunarak idaresinin resmen tanınmasını istedi. Lakin Taliban’ın süreksiz hükümetini hiçbir devlet tanımadı. Kabil’deki büyükelçiliklerini kapatarak Afganistan’ı terk eden ülkelerin büyük kısmı geri dönmezken; Taliban’ın, Afganistan’ın Birleşmiş Milletler (BM) Büyükelçisi olarak aday gösterdiği Süheyl Şahin’in New York’ta temsiliyeti de kabul görmedi.

KAYNAKLARI BLOKE EDİLDİ

Daha evvel Afgan idaresinin bütçesinin üçte ikisinden fazlasını fonlayan Batılı ülkeler, Taliban’ın iktidara gelmesi sonrası tüm yardımlarını dondurdu. Birden fazla milletlerarası kurum ve kuruluş ülkeden ayrıldı. Dünya Bankası, Memleketler arası Para Fonu (IMF) ve ABD Merkez Bankası, Afganistan’ın milletlerarası fonlara erişimini keserken; Washington, Taliban’ın Kabil’e girişinden iki gün sonra, daha sonra bir kısmı özgür bırakılacak olan Afganistan Merkez Bankası’nın yaklaşık 10 milyar dolarlık kaynağını dondurdu. Böylelikle ülke iktisadı krize sürüklendi. Bankacılık sistemi neredeyse çöktü. Binlerce iş yeri kapanmak zorunda kaldı. İşsizlik, fakirlik ve açlık alarm verici düzeylere ulaştı. BM raporlarına nazaran, ülke nüfusunun yarıdan fazlası yardıma muhtaç durumda. Benzeri formda, yetersiz beslenme, kızamık, çocuk felci üzere birçok hastalıkta artış meydana gelirken, sıhhat kuruluşları da imkansızlıklarla boğuşuyor.

YOĞUN GÖÇ VERDİ

Taliban’ın idareye geldiği süreçte yaşanan çatışmalar ve idare değişikliği dehşetiyle birinci safhada İran ve Türkiye’ye göç dalgası arttı. Bunların ortasında eski idarenin askerleri, gazeteciler, insan hakları ve sivil toplum aktivistleri üzere ülkenin seçkin bölümlerine mensup şahıslar de vardı. Taliban, halka ve eski seçkinlere mal ve can güvenliklerini muhafaza kelamı vererek göçü yavaşlattı. Ülkeden kaçanlar için inançlı dönüş ve yaşama teminatı verdi. Fakat 2020’deki üzere olmasa da Afganistan’dan göç devam ediyor.

Amerikan fiyaskosunun fotoğrafları

ABD idaresi, 20 yıllık işgalin akabinde kendisine güvenen Afganları yüzüstü bırakarak adeta ülkeden kaçtı. 14 Ağustos günü Taliban’ın başşehre yaklaşması üzerine ülkeden ayrılmaya çalışan Afganlar, Kabil Hamid Karzai Milletlerarası Havalimanı’na akın etti. ABD’nin tahliye uçaklarına binemeyen Afganlardan kimileri uçakların tekerlek kapaklarına asıldı. Uçakların kalkmasıyla mültecilerden kimilerinin yere çakılma anları objektiflere yansıdı. ABD’nin süreci yönetememesi sonucu havalimanında yaşanan kaos ve izdiham imajları de günlerce milletlerarası medyada tenkitlere neden oldu. ABD’nin en uzun savaşı, fiyasko bir çekilme ile son buldu ve tarihe kara bir leke olarak kazındı.

‘İyilik Trenleri’ yaraları sardı

Taliban sonrası dünya Afganistan’ı maddi ve manevi olarak terk ederken; Türkiye, derinleşen insani krizin hafifletilmesine büyük katkı sundu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatları doğrultusunda Türkiye’den Afganistan’a gönderilen 5 ‘İyilik Treni’ ile gelen 6 bin tondan fazla insani yardım, yüz binlerce muhtaçlık sahibine ulaştırıldı. Çeşitli cinste besin gereçleri, çadır, battaniye, tekerlekli sandalye, dikiş makinesi ve kırtasiye materyalleri üzere birçok kalemde hazırlanan paketler, ülkenin 34 vilayetindeki yardıma muhtaç şahıslara umut oldu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.